Finansowanie społecznościowe (inaczej również „Crowdfunding”) to alternatywa dla tradycyjnych form pozyskiwania kapitału zewnętrznego, polegające na zbieraniu pieniędzy na cele o charakterze prywatnym, artystycznym, społecznym czy biznesowym. Jest formą finansowania określonych projektów przez społeczność Internetową. Aby zebrać środki w taki sposób nie wystarczy mieć ciekawego pomysłu ale umieć zbudować wokół niego lojalną społeczność (tj. ile w praktyce osób jest gotowych zainwestować).

Przygotowanie projektu crowdfundingu jest zadaniem wymagającym dużego zaangażowania. Finansowanie społecznościowe, co do zasady realizowane jest za pośrednictwem platformy crowdfundingowej, tj. rozwiązania cyfrowego udostępnianego w Internecie otwartemu gronu odbiorców przez dostawcę usług finansowania społecznościowego, służącego do prowadzenia zbiórek crowdfundingowych.

Ustawa o finansowaniu społecznościowym i rozporządzenie ECSP

Do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 7 lipca 2022 r. o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć gospodarczych i pomocy kredytobiorcom (dalej „U.f.s.”), tj. do dnia 29 lipca 2022 r., w polskim porządku prawnym nie było definicji prawnej (legalnej) pojęcia „finansowanie społecznościowe” czy „crowdfunding”. U.f.s. implementuje rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1503 z   dnia 7 października 2020 r. w sprawie europejskich dostawców usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych (dalej „Rozporządzenie ECSP”) a stosuje się wyłącznie do usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych (nie do konsumentów) czyli do crowdfundingu inwestycyjnego i dłużnego. Sama U.f.s. w swoim art. 1 definiuje szczególne wymogi prowadzenia działalności w zakresie świadczenia usług finansowania społecznościowego i wskazuje organizację i tryb wykonywania nadzoru nad dostawcami usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych.

W nawiązaniu do powyższego Rozporządzenie ECSP zobowiązuje państwa członkowskie UE do wprowadzenia w prawie krajowym rozwiązań zapewniających skuteczne stosowanie jego przepisów, w szczególności wskazuje Komisję Nadzoru Finansowego (dalej „KNF”) jako organ właściwy do nadzoru nad dostawcami usług finansowania społecznościowego, przyznaje KNF odpowiednie uprawnienia nadzorcze (jak zawieszania konkretnych ofert finansowania społecznościowego czy zawieszania prowadzenia działalności przez dostawców, czy jeszcze do współdziałania z organami wymiaru sprawiedliwości i organami nadzoru z innych państw członkowskich UE); wprowadza odpowiednie sankcje administracyjne i karne za nieprzestrzeganie przepisów rozporządzenia lub U.f.s.; wprowadza odpowiedzialność cywilnoprawną i karną za poprawność i prawdziwość informacji podawanych w dokumentach informacyjnych sporządzanych w związku z ofertą finansowania społecznościowego; oraz wprowadza przepisy dotyczące tajemnicy zawodowej i zasad przechowywania dokumentacji związanej ze świadczeniem usług finansowania społecznościowego.

Przepis art. 51 rozporządzenia ECSP wskazuje, że dopiero wejście w życie U.f.s. zapewniło jego stosowanie w Polsce, co potwierdza motyw 76 Rozporządzenia ECSP, stanowiąc, że z myślą o zastąpieniu przepisów krajowych przepisami określonymi w nim, w ramach w jakich dotyczy to rodzajów usług finansowania społecznościowego, które są obecnie objęte jego zakresem, trzeba wprowadzić przepisy przejściowe umożliwiające osobom świadczącym takie usługi, zgodnie z prawem krajowym poprzedzającym wejście w życie Rozporządzenia ECSP, dostosowanie ich działalności gospodarczej do niego oraz zapewnienie im wystarczająco dużo czasu na złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na jego podstawie. Osoby te powinny były mieć możliwość dalszego świadczenia usług finansowania społecznościowego, objętych zakresem stosowania Rozporządzenia ECSP, do dnia 10 listopada 2022 r., zgodnie z (mającym zastosowanie) prawem krajowym. W tym okresie przejściowym państwa członkowskie UE mogły wprowadzić specjalne procedury dla osób prawnych, posiadających zezwolenie na świadczenie usług finansowania społecznościowego, na podstawie prawa krajowego, które są objęte zakresem stosowania Rozporządzenia ECSP, umożliwiające przekształcenie ich krajowych zezwoleń w zezwolenia uregulowane w powyższym rozporządzeniu (spełniające wymogi w nim określone). Potwierdza to art. 48 ust. 1 rozporządzenia ECSP, wskazując, że dostawcy usług finansowania społecznościowego mogli kontynuować (zgodnie z mającym zastosowanie prawem krajowym) świadczenie usług finansowania społecznościowego objętych zakresem stosowania przedmiotowego Rozporządzenia do dnia 10 listopada.2022 r. lub do czasu uzyskania zezwolenia, uregulowanego w art. 12 rozporządzenia ECSP, w zależności od tego, co nastąpi wcześniej.

Okres przejściowy

W dniu 21 października 2022 r. w Dzienniku Urzędowym UE zostało opublikowane rozporządzenie delegowane 2022/1988 przedłużające okres przejściowy umożliwiający dalsze świadczenie usług finansowania społecznościowego zgodnie z prawem krajowym, o którym to okresie mowa w art. 48 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1503, zgodnie z którym okres przejściowy, o którym mowa w art. 48 ust. 1 Rozporządzenia ECSP ulega przedłużeniu do 10 listopada 2023 r. Przedłużenie okresu przejściowego znalazło zastosowanie do działalności wszystkich „platform crowdfundingowych”, które przed 10 listopada 2021 r. działały na podstawie swobody świadczenia usług i zgodnie z prawem powszechnie obowiązującym.

r. pr. dr Wiktor Czeszejko-Sochacki, LL.M.

Kancelaria Adwokacka adw. Krzysztof Czeszejko-Sochacki 

Czym jest crowdfunding?

Finansowanie społecznościowe (również „Crowdfunding”), to ciekawa alternatywa dla tradycyjnych źródeł pozyskiwania kapitału zewnętrznego zwłaszcza teraz, gdy banki
i inwestorzy niechętnie lokują pieniądze w ryzykowne projekty. Polega na zbieraniu pieniędzy na cele o charakterze prywatnym, artystycznym, społecznym czy biznesowym, inaczej mówiąc jest to forma finansowania określonych projektów przez społeczność Internetową. Finansującymi są członkowie społeczności wirtualnych, którzy w zamian za wsparcie otrzymują od pomysłodawcy unikalne bonusy, tj. gadżety, zniżki, bilety, a nawet udziały w danym przedsięwzięciu, które są niedostępne dla pozostałych osób. Inaczej mówiąc polega na pozyskiwaniu środków finansowych na realizację projektu/ ów od wielu drobnych inwestorów. Wynagrodzenie osób dokonujących wpłat może zatem mieć charakter symboliczny (np. gotowy produkt

czy spotkania z twórcami) lub finansowy (np. udziały w zyskach).

Platformy crowdfundingowe (albo „finansowania społecznościowego”, łącznie dalej „Platformy”) zwykle działają według zasady „wszystko albo nic” (WAN, all-or-nothing: projekt kończy się sukcesem, jeżeli w określonym czasie zostanie co najmniej osiągnięty cel finansowy określony przez autora. Może on zostać przekroczony,
ale gdy nie uda się zebrać założonej kwoty, to pieniądze są zwracane wspierającym).

Niektóre Platformy funkcjonują na zasadzie bierz, co masz, (BCM, take-it-all: zakłada, że mimo że jest określony okres prezentacji projektu i cel finanso

Do tej pory w polskim porządku prawnym brak było jakiejkolwiek definicji prawnej pojęcia crowdfundingu ani żadnej regulacji prawnej odnoszącej się do tego zjawiska.
W praktyce obrotu ukształtowało się pięć podstawowych rodzajów finansowania społecznościowego.

Ustawa z dnia 7 lipca 2022 r. o finansowaniu społecznościowym dla przedsięwzięć gospodarczych i pomocy kredytobiorcom (dalej „Ustawa o finansowaniu społecznościowym”) w art. 1 ust. 1 określa szczególne wymogi prowadzenia działalności w zakresie świadczenia usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych a w ust. 2 wskazuje organizację i tryb wykonywania nadzoru nad dostawcami usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych (dalej „Dostawca” albo „Dostawcy”). Implementuje jednocześnie rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2020/1503 z dnia 7 października 2020 r. w sprawie europejskich dostawców usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych (dalej „Rozporządzenie ECSP”).

Ustawę o crowdfundingu stosuje się wyłącznie do usług finansowania społecznościowego dla przedsięwzięć gospodarczych (tym samym nie stosuje się jej do usług świadczonych na rzecz właścicieli projektów będących konsumentami) czyli do crowdfundingu inwestycyjnego i dłużnego.

Cofnięcie Zezwolenia  Komisji Nadzoru Finansowego
(dalej „KNF”)

Motyw (37) Rozporządzenia ECSP stanowi, że zezwolenie udzielone na podstawie niniejszego rozporządzenia (dalej „Zezwolenie”) powinno zostać cofnięte w przypadku gdy Dostawca nie spełnia już warunków jego udzielenia. Właściwe organy powinny być również uprawnione do cofnięcia Zezwolenia za każdym razem, gdy Dostawca lub osoba trzecia działająca w jego imieniu, utracił zezwolenie umożliwiające świadczenie usług płatniczych na podstawie dyrektywy (UE) 2015/2366 lub usług inwestycyjnych na podstawie dyrektywy 2014/65/UE, lub za każdym razem, gdy stwierdzono, że dostawca usług finansowania społecznościowego będący również dostawcą usług płatniczych, lub jego kadra kierownicza, pracownicy lub osoba trzecia działająca w jego imieniu, naruszyli prawo krajowe wdrażające dyrektywę (UE) 2015/849.

W przedmiocie cofnięcia Zezwolenia to jak zostało wskazane w art. 17 ust. 1 Rozporządzenia ECSP, KNF jest uprawniony do cofnięcia Zezwolenia, gdy Dostawca nie skorzystał z Zezwolenia w ciągu 18 miesięcy od dnia jego udzielenia, jednoznacznie zrzekł się Zezwolenia, nie świadczył Usług przez dziewięć kolejnych miesięcy i nie uczestniczy również w zarządzaniu istniejącymi umowami, które są wynikiem wcześniejszego skojarzenia podmiotów zainteresowanych finansowaniem przedsięwzięć gospodarczych z wykorzystaniem jego Platformy, uzyskał Zezwolenie w sposób sprzeczny z prawem, w tym składając fałszywe oświadczenia we Wniosku, nie spełnia już warunków, na podstawie których udzielono mu Zezwolenia lub poważnie naruszył Rozporządzenie ECSP. KNF, który udzielił Zezwolenia, jest również uprawniony do cofnięcia go w przypadku, gdy Dostawca jest także dostawcą usług płatniczych, zgodnie z dyrektywą (UE) 2015/2366 i gdy on, lub jego kadra kierownicza, pracownicy lub osoby trzecie działające w jego imieniu naruszyli przepisy krajowe wdrażające dyrektywę (UE) 2015/849 w odniesieniu do prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu lub w przypadku gdy Dostawca lub osoba trzecia działająca w jego imieniu stracili Zezwolenie umożliwiające świadczenie usług płatniczych, zgodnie z dyrektywą (UE) 2015/2366 lub usług inwestycyjnych zgodnie z dyrektywą 2014/65/UE, i ten Dostawca lub osoba trzecia nie naprawili sytuacji w ciągu 40 dni kalendarzowych.

Na podstawie przepisu art. 17 ust. 2 Rozporządzenia ECSP, gdy KNF cofnie Zezwolenie, właściwy organ wyznaczony jako pojedynczy punkt kontaktowy w tym państwie członkowskim powiadamia bez zbędnej zwłoki rejestr dostawców usług finansowania społecznościowego (dalej „ESMA”) oraz właściwe organy innych państw członkowskich, w których dany Dostawca świadczy Usługi, zgodnie z art. 18. Rozporządzenia ECSP (Transgraniczne świadczenie usług finansowania społecznościowego). wprowadza informację dotyczącą cofnięcia Zezwolenia do rejestru, o którym mowa w art. 14 Rozporządzenia ECSP. Na podstawie treści art. 14 ust. 1 Rozporządzenia ECSP ESMA tworzy rejestr wszystkich dostawców usług finansowania społecznościowego. Rejestr ten jest publicznie dostępny na stronie internetowej ESMA i jest regularnie aktualizowany. Zgodnie z ust. 3 niniejszego artykułu informację o każdym cofnięciu Zezwolenia udzielonego Dostawcy, zgodnie z art. 17 publikuje się i udostępnia publicznie w rejestrze przez okres pięciu lat.

Zgodnie z art. 17 ust. 3 Rozporządzenia ECSP, przed podjęciem decyzji o cofnięciu Zezwolenia właściwy organ, który je udzielił [tutaj KNF], konsultuje się z właściwym organem innego państwa członkowskiego w przypadkach gdy Dostawca jest:

a) jednostką zależną dostawcy usług finansowania społecznościowego posiadającego zezwolenie udzielone w tym innym państwie członkowskim;

b) jednostką zależną jednostki dominującej dostawcy usług finansowania społecznościowego posiadającego zezwolenie w tym innym państwie członkowskim;

c) kontrolowany przez te same osoby fizyczne lub prawne, które kontrolują dostawcę usług finansowania społecznościowego posiadającego zezwolenie udzielone w tym innym państwie członkowskim.

r. pr. dr Wiktor Czeszejko-Sochacki, LL.M.

Kancelaria Adwokacka adw. Krzysztof Czeszejko-Sochacki